Social Media in Plain Burmese

(With an accompanying video in Plain English by CommonCraft)

Internet ကို private company ေတြ တပ္ဆင္ခြင့္ျပဳလုိက္တဲ့ အခ်ိန္ကစျပီး အခု တျဖည္းျဖည္းနဲ႕ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ Gtalk နဲ႕ chat ၾက၊ Blog ေတြေရးၾက၊ ဖတ္ၾက၊ website ေတြမွာ သတင္းေတြဖတ္ၾက၊ သီခ်င္းေတြ download လုပ္ၾက၊ forum ေတြမွာေရးၾက၊ social network site ေတြမွာ profile ေတြလုပ္ၾကနဲ႕ တျဖည္းျဖည္း ျမန္မာ netizen မ်ားမ်ားလာတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ web2.0 ရဲ႕ အရွိန္နဲ႕ အတူေပၚေပၚလာတဲ့ site ေတြနဲ႕ သူတုိ႕ရဲ႕ eco-system ကိုေတာ့ နားလည္သူနည္းလွပါတယ္။

ဒါကိုရွင္းျပရရင္လည္း tech-savvy မျဖစ္သူေတြမ်ားတဲ့ Myanmar netizens ေတြအတြက္ ရွင္းျပရခက္တယ္ေလ။ ကဲ အဲ့ေတာ့… ေျပာေန ၾကာပါတယ္… social media ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို Scoopsville ဆိုတဲ့ ျမိဳ႕ေလးကို ဥပမာထားလုိ႕ လြယ္လြယ္ေလး ဘယ္လုိ ရွင္းျပထားတာကို ၾကည့္လုိက္ၾကရေအာင္။

လူတုိင္း ဟိုနားၾကား ဒီနားၾကား၊ ဟို Site အသစ္ထြက္လာလည္း social media၊ ဒီ သတင္း ဖတ္ေတာ့လည္း social media၊ တြင္က်ယ္ အသံုးမ်ားလာမယ့္ socail media စသျဖင့္ ၾကားမိ ဖတ္မိ ၾကမွာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ social media ဆိုတာ ဘယ္လုိ အရာမ်ိဳးပါလိမ့္…

ကဲ… Scoopville ဆိုတဲ့ ျမိဳ႕ေလးကို ဥပမာထားျပီး ၾကည့္ရေအာင္။ အဲ့ဒီ့ ျမိဳ႕ေလးက ထြက္တဲ့ ေရခဲမုန္႕ဟာ အင္မတန္နာမည္ၾကီးေပါ့။ ႏွစ္ေပါင္း ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ေလာက္ အဲ့ဒီ့ျမိဳ႕က Big Ice Cream ဆိုတဲ့ company ဟာ အေကာင္းစား ေရခဲမုန္႕ေတြကို စက္ရုံၾကီး အၾကီးၾကီးနဲ႕ အဆင့္ျမင့္ စက္ၾကီးေတြသံုးျပီး ထုတ္လုပ္ခဲ့တာေပါ့။ ျပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္ႏွစ္ သံုးႏွစ္တုန္းက၊ အဲ့ဒီ့ company က သူတုိ႕ရဲ႕ consumer ေတြဆီရဲ႕ အျမင္ေတြကို ေတာင္းခံခဲ့တယ္။ အဲ့ဒီ့မွာ သူတို႕ ေတြ႕ရတာက ေရခဲမုန္႕ေတြကို vanilla အရသာ၊ chocolate အရသာနဲ႕ Strawberry အရသာဆိုျပီး ထုတ္လုိက္ရင္ျဖင့္ အျမတ္ပိုထြက္ႏုိင္တယ္လုိ႕ သိျပီး အဲ့ဒီ့သံုးမ်ိဳးကိုပါ စျပီး ထုတ္လုပ္လာတယ္။ Scoopville ရဲ႕ ျမိဳ႕သူျမိဳ႕သားေတြဟာ အဲ့ဒီ့ ေရခဲမုန္႕ေတြကို သိပ္သေဘာက်တာေပါ့၊ ဘယ္တုန္းကမွ ေရခဲမုန္႕ကို အဲ့လုိ အထူးအေထြ ျဖစ္လာမယ္လုိ႕ မထင္ထားခဲ့ဘူးေလ။

ဒါနဲ႕ တစ္ေန႕က်ေတာ့ Scoopville ကို Ice Cream Maker ဆိုတဲ့ စက္တစ္ခု ေပၚလာတယ္။ ရုတ္တရက္အတြင္းမွာပဲ လူတိုင္း လူတုိင္းဟာ သူတို႕ကိုယ္တုိင္ အကုန္အက်မမ်ားပဲ Ice Cream လုပ္လာႏုိင္တယ္။ အဲ့ဒီ့မွာ ပြဲက စေတာ့တာပါပဲ။

Smith က နာနတ္သီး ေရခဲမုန္႕လုပ္တယ္။ Jones က ေျမပဲအရသာ ေရခဲမုန္႕လုပ္တယ္။ မၾကာခင္မွာပဲ စဥ္းစားလုိ႕ရသမွ် အရသာမ်ိဳးစံုကို လူတုိင္းလူတုိင္းက သက္သက္သာသာနဲ႕ လုပ္လာၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕ ေရခဲမုန္႕ေတြကေတာ့ လူၾကိဳက္မ်ားေပမယ့္ တခ်ိဳ႕ေတြကေတာ့ အဲ့ေလာက္ နာမည္မၾကီးဘူးေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဒါကိစၥမရွိပါဘူး။

Sylvia ရဲ႕ သခြားသီး ေရခဲမုန္႕ကိုေတာ့ လူၾကိဳက္အရမ္းနည္းေပမယ့္ ၾကိဳက္တဲ့သူမ်ားကေတာ့ အင္မတန္ ၾကိဳက္ၾကတယ္။ ဒါလည္း ကိစၥမရွိပါဘူး။ သူ႕အတြက္ ေနာက္တစ္သုတ္ ေရခဲမုန္႕ေတြ ထပ္ထုတ္ဖုိ႕အတြက္ အရင္းေလးရရင္ကို ျဖစ္ျပီေလ။

Jeret ရဲ႕ Red velvet ေရခဲမုန္႕ကေတာ့ အရမ္းနာမည္ၾကီးလြန္းလုိ႕ သူက သူကိုယ္ပိုင္ဆုိင္ေလး တစ္ခုေတာင္ဖြင့္လုိက္ေသးတယ္။

အခ်ိန္ေတြၾကာလာတာနဲ႕အမွ် လူေတြဟာ ေရခဲမုန္႕ေပၚ အျမင္ေျပာင္း လာၾကတယ္။ ေရခဲမုန္႕ဟာ စက္ရုံကထုတ္မွ ေရခဲမုန္႕ မဟုတ္ပဲ သူငယ္ခ်င္းေတြလုပ္တဲ့ ေရခဲမုန္႕လည္း ေရခဲမုန္႕၊ အိမ္နီးခ်င္းေတြလုပ္တဲ့ ေရခဲမုန္႕လည္း ေရခဲမုန္႕လုိ႕ လက္ခံ စားသံုးလာၾကတယ္။

အဲ့ဒီ့အခါမွာ ကိုယ့္ေရခဲမုန္႕ဟာ အခ်င္းခ်င္းၾကားမွာ ေ၀မွ်စရာေလး တစ္ခုျဖစ္လာတယ္။ ေရခဲမုန္႕ေတြ ေ၀စားရင္း မသိတဲ့လူေတြ မိတ္ေဆြျဖစ္လာၾကတယ္။ ဒီ ေရခဲမုန္႕ေလးေတြကို အေၾကာင္းျပဳျပီး လူေတြ ေပ်ာ္ပြဲရႊင္ပြဲေလးေတြ လုပ္လာၾကတယ္။

Big Ice Cream ကေတာ့ အေကာင္းဆံုး vanilla ေရခဲမုန္႕ကို လုပ္တုန္းပါပဲ။ အဲ့ဒီ့အျပင္ သူတုိ႕ မထင္ထားပဲ သူတုိ႕ရဲ႕ ေရခဲမုန္႕ ကို စားခ်င္သူေတြလည္း တျဖည္းျဖည္းမ်ားလာတယ္။ တျခားတျခား ျမိဳ႕မ်ားကေတာင္ လူအမ်ားၾကီး ဒီေရခဲမုန္႕ေတြကို စမ္းျပီး စားၾကည့္ခ်င္လုိ႕ ေရာက္လာၾကတယ္။

ဒါေပမယ့္ သူတုိ႕ေရာက္လာရတာက Scoopsville ျမိဳ႕သားေတြရဲ႕ အရသာမ်ိဳးစံု၊  အထူးအဆန္းေတြနဲ႕ ေရခဲမုန္႕ကို စားခ်င္လုိ႕ေရာက္လာၾကတာပါ။ ဒါေပမယ့္ တကယ္စားေတာ့မယ္လည္း ဆုိေရာ ေရခဲမုန္႕ေတြက အရသာ အမ်ားၾကီးျဖစ္ျပီး၊ ဘယ္ဟာစားလုိ႕ စားရမွန္း မသိျဖစ္လာတယ္။ သူတို႕ စားခ်င္တဲ့ အရသာကိုရွာဖုိ႕၊ အရသာ အသစ္ကိုရွာဖုိ႕၊ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းတဲ့ အရသာကိုရွာဖုိ႕ အတြက္ နည္းလမ္းေတြ လုိလာတယ္။

အဲ့ဒီမွာ Franklin က အၾကံတစ္ခုရတယ္။ သူ႕အိမ္ေရွ႕မွာ သူ Board တစ္ခု ထုတ္ျပီး ေထာင္လုိက္တယ္။ သူ႕ရဲ႕ ေရခဲမုန္႕စားတဲ့ သူေတြကို ၀င္ျပီး ေရခဲမုန္႕ကို ဘယ္လုိျမင္လဲလုိ႕ ေရးခုိင္းတယ္။ သူ႕ consumer ေတြ အေနနဲ႕ အဲ့ဒီ့ေရခဲမုန္႕နဲ႕ အရသာကို စာလံုးေလးေတြ (Tag) နဲ႕ ေဖာ္ျပႏုိင္တယ္၊ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းတယ္ ဆိုတာကုိ ၾကယ္ေလးလံုး၊ ၾကယ္ငါးလံုး စသျဖင့္ rating ေပးႏုိင္တယ္၊ တျခား စားေတာ့မယ္လူေတြ ဖတ္လုိ႕ရေအာင္ စာေလး တစ္ေၾကာင္း ႏွစ္ေၾကာင္းေရးျပီး အျမင္ေတြကို ေရးေပးခဲ့လုိ႕ ရပါေသးတယ္။ Franklin ရဲ႕ customer ေတြက သိပ္ၾကိဳက္သြားတယ္။ လူေတြက အဲ့ဒီ့ board ေပၚမွာ ေရးထားတာကို ၾကည့္တာနဲ႕တင္ အဲ့ဒီ့ ေရခဲမုန္႕ကို သူတုိ႕လုိ customer ေတြကပဲ ဘယ္လုိျမင္တယ္၊ ၾကိဳက္တယ္ မၾကိဳက္ဘူး ဆိုတာ ခ်က္ခ်င္းသိႏုိင္လာတယ္။ သူတုိ႕ အတြက္ ဆံုးျဖတ္ရ ပိုလြယ္လာတယ္ ဆိုပါေတာ့။

နည္းနည္းလဲၾကာေရာ ေရခဲမုန္႕လုပ္တဲ့ လူတုိင္းလူတုိင္းဟာ သူတုိ႕ အိမ္ေရွ႕မွာ board ေလးေတြ ေထာင္လုိက္ၾကတယ္။ Slyvia ရဲ႕ သခြားသီး ေရခဲမုန္႕ ကို လူသိပ္မၾကိဳက္ၾကေပမယ့္ ဘယ္မွာမွ မရွိတဲ့အတြက္ အထူးအဆန္း အျဖစ္ စားခ်င္စရာလုိ႕ သိလာရတယ္။ Jarret ရဲ႕ board မွာေတာ့ လူတုိင္းက ၾကိဳက္ပါတယ္ အရမ္းေကာင္းတယ္ စသျဖင့္ comment ေကာင္းေလးေတြနဲ႕ ျပည့္ႏွက္ေနတာပါပဲ။

အဲ့ဒီ့အခါၾကေတာ့ ေရခဲမုန္႕လုပ္သူေတြ အတြက္လည္း သူ႕ ေရခဲမုန္႕ဟာ ဘယ္လုိဆိုတာ သိသာလာတယ္။

ပထမဆံုး သူတို႕ေတြရဲ႕ ေရခဲမုန္႕ေတြ ပိုပိုျပီးေကာင္းလာၾကတယ္၊ ျပီးေတာ့ အလကားရလာတယ့္ customer ေတြရဲ႕ အျမင္ဟာ အကုန္အက်မ်ားတဲ့ ေၾကာ္ျငာေတြထက္ ပိုအဖိုးတန္တယ္လုိ႕ သိလာၾကတယ္။ ျပီးေတာ့ အဲ့ဒီ့ board ေလးေတြရဲ႕ အကူအညီေၾကာင့္ customer တုိင္းဟာ သူတုိ႕စားခ်င္တဲ့ ေရခဲမုန္႕ကို အလြယ္တကူ ရွာႏုိင္လာတယ္။

နည္းပညာ အသစ္ေတြရဲ႕ ေက်းဇူးနဲ႕ customer ေတြကို ဆက္ဆံတဲ့ နည္းလမ္းသစ္ေတြေၾကာင့္ Scoopville ရဲ႕ resident ေတြဟာ သူတုိ႕ရဲ႕ ကုိယ္ပိုင္ အဖြဲ႕အစည္းေလးတစ္ခု အေနနဲ႕ ရပ္တည္လာႏုိင္တယ္။

ဒါဟာ… ပံုမွန္စားသံုးသူေတြကပဲ ပံုမွန္စားသံုးေတြအတြက္ ထုတ္လုပ္လုိက္တဲ့ Social-ေရခဲမုန္႕ ျဖစ္လာတယ္။

အဲ့ဒီ့ ေရခဲမုန္႕နဲ႕ Social media မွာ တူတဲ့ အခ်က္ေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။

အခုဆိုရင္ အလကားရႏုိင္တဲ့ blog ေတြ၊ podcast ေတြ၊ youtube လုိ video sharing tools ေတြရဲ႕ေက်းဇူးေၾကာင့္ လူတုိင္းလူတုိင္းဟာ သူတုိ႕ကိုယ္ပိုင္ “အရသာ” ေတြကို ဖန္တီးႏုိင္လာျပီ။ အဲ့အျပင္ လူတုိင္းဟာလည္း ဒီ “အရသာ” ေတြကို နည္းလမ္းသစ္ေတြ (Tags, ratings, reviews) ေတြ သံုးျပီး ကိုယ့္အျမင္ကို “အရသာ” ထုတ္လုပ္သူေတြရဲ႕ နားေတြထဲ အေရာက္ ေျပာႏုိင္လာတယ္။ Company အၾကီးၾကီးတစ္ခုပဲျဖစ္ေစ၊ ကိုယ့္ရဲ႕ “အရသာ” အထူးအဆန္းေလးကို ၾကိဳက္ေနတဲ့ ပရိသတ္ေတြရဲ႕ သာမန္ လူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ပါေစ၊ ကိုယ္က “အရသာ” တစ္ခုကို မလုပ္ေပမယ့္ လုိက္ျပီးစားၾကည့္ခ်င္တဲ့ ကိုယ့္အျမင္ေတြကို ေပးမယ့္လူတစ္ေယာက္ျဖစ္ပါေစ၊ Social Media က သူတုိ႕ကို “အရသာ” လုိ႕ ဥပမာျပဳထားတဲ့ media ကို ကိုယ္ပုိင္ create လုပ္ႏုိင္၊ သူမ်ားေတြကို share ႏုိင္တ့ဲ Tool ေတြ၊ အဲ့ဒီ့ media ကို တကယ္လုိခ်င္တဲ့ စိတ္၀င္စားတဲ့ လူေတြနဲ႕ တုိက္ရုိက္ ဆက္သြယ္ႏုိင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြကို ေပးႏုိင္တယ္ေလ။

Tool အသစ္ေတြ အသစ္ေတြဟာ ျမိဳ႕ေတြရြာေတြ အႏွံ႕ တစ္ခုျပီး တစ္ခုေရာက္လာၾကတယ္။

အဲ့လုိေရာက္လာၾကတဲ့ အခါမွာ ဘယ္လုိ “အရသာ” မ်ိဳးကုိ ဖန္တီးမယ္ဆိုတာဟာေတာ့ ဒီ Tool ေတြကို အသံုးျပဳမယ့္သူရဲ႕ တစ္နည္းအားျဖင့္ မင္းတုိ႕ ငါတုိ႕ေတြ တစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ choice ပါပဲ…